Belgium

Groot ondergronds meer op Mars bevestigd, nog drie kleine andere meertjes gevonden

Voorstelling van het ijs aan de zuidpool van Mars met de Mars Express sonde die radarstralen uitzendt naar het meer.

Voorstelling van het ijs aan de zuidpool van Mars met de Mars Express sonde die radarstralen uitzendt naar het meer. USGS Astrogeology Science Center, Arizona State University, ESA, INAF. Graphic rendering by Davide Coero Borga – Media INAF

Het Italiaanse team dat in 2018 aanwijzingen had gevonden voor een groot ondergronds meer aan de zuidpool van Mars, zegt in een nieuwe studie dat het daar nu bevestiging van heeft en dat het nog drie kleine meertjes in de buurt heeft gevonden. En zoals steeds doet de mogelijke aanwezigheid van vloeibaar water de hoop opleven dat er leven zou kunnen zijn of geweest zijn op Mars. 

De aankondiging van de ontdekking van een meer van zo'n 20 op 30 kilometer op een diepte van 1,5 km onder het ijzige oppervlak van Mars, leidde in 2018 tot opwinding bij astrofysici maar ook tot scepticisme. 

De aanwijzingen kwamen immers van slechts 29 waarnemingen die het radarinstrument Mars Advanced Radar for Subsurface and Ionosphere Sounding (MARSIS) aan boord van de ESA-sonde Mars Express tussen 2012 en 2015 gemaakt had van het gebied.

Nu hebben de onderzoekers gebruik gemaakt van 134 waarnemingen van MARSIS tussen 2012 en 2019, en ze hebben ook het zoekgebied uitgebreid. MARSIS stuurt radiogolven uit naar Mars die teruggekaatst worden door het oppervlak en door verschillende lagen van materiaal onder het oppervlak. Uit de manier waarop de golven teruggekaatst worden, kan men afleiden om welk materiaal het gaat, bijvoorbeeld rotsen, ijs of, als de laag materiaal erg veel stralen terugkaatst, vloeibaar water. Hetzelfde procede wordt ook op aarde gebruikt om meren onder het ijs in de poolgebieden op te sporen. 

In hun nieuwe studie voeren de onderzoekers nu nieuwe bewijzen aan voor het bestaan van het grote ondergrondse zoutwatermeer en ze zeggen dat ze nog drie andere meren, met een diameter van enkele kilometers, ontdekt hebben in de buurt. "We hebben dezelfde watermassa geIdentificeerd, maar we hebben ook drie andere watermassa's gevonden rond de grote", zei planetair wetenschapper Elena Pettinnelli in Nature. "Het is een complex systeem." Pettinnelli is professor aan de Università degli Studi Roma Tre en een van de auteurs van de nieuwe studie. 

De meren liggen verspreid over een gebied van zo'n 75.000 vierkante kilometer, zowat 2,5 keer de oppervlakte van België. 

Volgens Philippe Mollet van Volkssterrenwacht MIRA is het niet duidelijk wat we ons moeten voorstellen bij zo'n ondergronds meer. Het zou kunnen gaan om een soort grot die vol water zit, of om erg poreus materiaal, eventueel met enkele kleinere grotten, dat tsjokvol water zit. Dat laatste lijkt hem het meest waarschijnlijk, zo zei de woordvoerder van MIRA in 'De wereld vandaag' op Radio 1. 

Voorstelling van de ESA-sonde Mars Express met haar 20 meter lange radarsprieten, boven het oppervlak van Mars. Mars Express werd in 2003 gelanceerd.

Voorstelling van de ESA-sonde Mars Express met haar 20 meter lange radarsprieten, boven het oppervlak van Mars. Mars Express werd in 2003 gelanceerd. ESA/ATG medialab; Mars: ESA/DLR/FU Berlin, CC BY-SA 3.0 IGO

Erg zout water

Zo'n vier miljard jaar geleden was Mars warm en nat, zoals de aarde nu. Maar de rode planeet veranderde gaandeweg in de dorre, droge wereld die ze nu nog steeds is. 

Mars heeft ook nauwelijks een atmosfeer, en het gebrek aan druk op het oppervlak dat daar het gevolg van is, maakt het onmogelijk om vloeibaar water aan haar oppervlak te hebben. Wetenschappers denken echter al lang dat er nog wel vloeibaar water onder het oppervlak zou kunnen zitten en als dat inderdaad het geval is, zouden daar weliswaar geen 'Marsmannetjes', maar toch Martiaanse levensvormen kunnen leven. Zoals er op aarde levensvormen zitten in meren onder het ijs van Antarctica.

Een probleem is mogelijk wel het zoutgehalte van het water. De temperatuur aan het oppervlak van de zuidpool van Mars wordt geschat op - 113 graden Celsius, en hoewel het, dankzij de kern van Mars die zo'n , wel . graden warm is, warmer wordt naarmate men dieper onder het oppervlak doordringt, zal dat niet volstaan om het water vloeibaar te houden. Om vloeibaar te kunnen blijven, moet het water behoorlijk wat zout bevatten, zo denken wetenschappers. 

Op aarde kan het leven nog standhouden in meren die vijf keer zo veel zout bevatten als zeewater, maar als het zoutgehalte zowat twintig keer dat van de zee benadert, -wat hier het geval zou zijn- is er geen leven meer te vinden, zei milieuwetenschapper John Priscu van de Montana State University in Nature. "Er is niet veel actief leven in die pekelachtige poelen in Antarctica", zei Priscu die gespecialiseerd is in microbiologie in ijsachtige milieus. "Ze zijn gewoon gepekeld. En dat zou ook het geval kunnen zijn op Mars."

De ijskap aan de zuidpool van Mars.

De ijskap aan de zuidpool van Mars.

Toch hoopgevend

Hoe dan ook doen dergelijke berichten de hoop opleven dat er mogelijk toch leven zou kunnen zijn, zei Mollet op Radio 1. Zo'n 50, 60 jaar geleden was men ervan overtuigd dat er wel leven zou zijn op Mars, vandaar ook de 'Marsmannetjes'. Naarmate we echter de laatste decennia Mars van dichterbij zijn gaan bestuderen, met sondes die rond de planeet cirkelden en dan vooral met de verschillende Marslanders en rovers, bleek dat we helemaal geen leven vonden, zelfs geen sporen van leven, geen fossielen, geen sporen van stofwisseling, en de slinger is dan helemaal de andere kant uitgeslagen, zo zei hij.

Nu is er echter opnieuw hoop volgens Mollet, dat er misschien niet zoals op aarde overal leven te vinden is, maar dat er op een aantal kleine of minder kleine plaatsen gunstigere omstandigheden te vinden zijn.

En op Mars lijkt de ondergrond daarvoor wel aangewezen. De planeet heeft immers een zeer dunne atmosfeer die nauwelijks bescherming biedt tegen de zon, en Mars heeft dan ook nog eens geen magnetisch veld. Op aarde buigt dat magnetisch veld de kosmische straling om, zodat het leven beschermd is, maar op het oppervlak van Mars ben je volledig blootgesteld aan de deeltjesstraling vanuit de ruimte. Ondergronds niet, zo zei Mollet, en vandaar dat als we ooit een kolonie zouden stichten op Mars, we dat best onder de grond zouden doen. 

Maar bovenal bedoelt men met gunstige omstandigheden vloeibaar water. Water vinden impliceert niet dat er leven is, zei Mollet, maar het omgekeerde is waarschijnlijk wel zo: als je geen water hebt, kan je het wel bijna vergeten. En daarom is dit hoopgevend.  

Hoe moet men dit nu voort onderzoeken? Met boringen? Dat stelt een ethisch probleem, zo zei Mollet, want er is altijd het risico op contaminatie.

Ook hier op aarde stelt zich dat probleem, de Russen hebben concrete plannen om boringen uit te voeren naar het gigantische Vostok-meer onder de ijslaag op Antarctica. Hier op aarde is dat makkelijker dan op Mars, maar ook hier blijft er het risico op contaminantie, het besmetten met bacteriën die op de boorkop kunnen zitten, hoe goed je die ook ontsmet, zei Mollet. 

En als je dan vervolgens leven zou ontdekken in het water, ben je nooit zeker dat je het er niet zelf hebt ingebracht, zo zei hij. 

Nu is dat hoe dan ook niet voor morgen. Het is al een hele krachttoer om de apparatuur die nodig is voor dergelijke boringen, verzameld te krijgen op een onherbergzame plaats als Antarctica en de problemen om het nodige materiaal naar Mars te sturen zijn nog veel groter. Door een ijslaag van 1,5 kilometer boren op Mars om het water daaronder te bereiken, is iets dat we met onze huidige middelen nog niet snel voor elkaar zullen krijgen. 

Voorstelling van mogelijke toekomstige astronauten die op Mars naar water aan het boren zijn.

Voorstelling van mogelijke toekomstige astronauten die op Mars naar water aan het boren zijn. NASA Langley Advanced Concepts Lab/Analytical Mechanics Associates

Niet iedereen is overtuigd

Hoewel de nieuwe studie dus gebaseerd is op meer waarnemingen dan die van 2018, is nog steeds niet iedereen ervan overtuigd dat er nu echt vloeibaar water is gevonden op Mars. Een van de problemen blijft een hittebron te vinden die het ijs zou kunnen laten smelten tot water. 

"Als het heldere, weerkaatsende water echt vloeibaar water is, lijkt met me waarschijnlijker dat het een soort van sneeuwbrij of iets als onsamenhangend zee-ijs is", zei Mike Sori in Nature.  Sori is een planetair geofysiscus aan de Purdue University in Indiana. 

En ook zijn collega Jack Holt van de University of Arizona in Tucson is niet overtuigd door de interpretatie van de waarnemingen. Hij denkt dat er niet genoeg warmte-uitwisseling is om een pekelvloeistof te kunnen hebben, zelfs niet onder de ijskap.

Holt maakt deel uit van het wetenschappelijk team van de Mars Shallow Radar sounder (SHARAD) aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter van de NASA. Die had overigens in 2018 eveneens het gebied onderzocht waar MARSIS de felle weerkaatsingen had waargenomen, en geen weerkaatsingen gevonden. 

Voorlopig blijven de ondergrondse watermassa's dus een 'biologisch interessante mogelijkheid' en "toekomstige missies naar Mars zouden dit gebied als doel moeten kiezen", zo schrijven de onderzoekers. Dat is echter makkelijker gezegd dan gedaan, aangezien het veel makkelijker is een Marslander neer te zetten in de buurt van de evenaar van de planeet dan aan een van de polen. 

De studie van de Italiaanse onderzoekers is verschenen in Nature Astronomy. Dit artikel is gebaseerd op een telex van Associated Press, een nieuwsbericht in Nature en een interview met Philippe Mollet van de Volkssterrenwacht MIRA in 'De wereld vandaag'. 

Overzicht van de landingsplaatsen van de verschillende Marslanders, waarvan de meeste dicht bij de evenaar (0°) geland zijn.

Overzicht van de landingsplaatsen van de verschillende Marslanders, waarvan de meeste dicht bij de evenaar (0°) geland zijn. NASA/JPL-Caltech

Football news:

Ik hoop dat Alaba een contract tekent met Bayern. Onze club is een van de beste ter wereld
Messi gaf Barca alles, bracht ze naar de top. Hij werd niet behandeld op de manier die hij verdiende.De voormalige Argentijnse Internationale Diego Maradona deelde zijn mening over het verhaal toen Lionel Messi Barcelona wilde verlaten
Ik hoop m ' n stempel op Juve te drukken. We zullen grote resultaten bereiken
De Coach van Benfica: Ik wil niet dat we eruit zien als de huidige Barcelona, Het heeft niets
Ik ben gelukkig in Manchester City. Ik hoop hier te blijven
Fabinho zal niet spelen met West ham als gevolg van blessure
Maradona was de beste in zijn tijd. De beste Messi