Belgium

120.000 jaar oude menselijke voetafdrukken in Saudische meerbedding zijn oudste ooit gevonden buiten Afrika

De onderzoekers op de opgedroogde bedding van het meer in de Nefud-woestijn.

De onderzoekers op de opgedroogde bedding van het meer in de Nefud-woestijn. Handout photo

In de opgedroogde bedding van een meer in het noorden van het Arabisch Schiereiland zijn 120.000 jaar oude fossiele afdrukken gevonden van dieren en mensen. Het gaat om de oudste sporen van mensen in het gebied en de oudste menselijke voetafdrukken die ooit buiten Afrika gevonden zijn - andere, oudere menselijke fossielen zijn al wel buiten Afrika gevonden. De fossielen tonen aan dat het weinig bestudeerde gebied belangrijk voor de studie van de prehistorie van de mens. 

Het Arabisch Schiereiland ligt tussen Afrika en Eurazië en het is dan ook een belangrijk maar weinig bestudeerd gebied voor de evolutie van de mens en zijn verspreiding over de continenten.

Recent onderzoek dat de rol van het schiereiland in de prehistorie van de mens belicht, heeft aangetoond dat mensen zich herhaaldelijk verspreid hebben in het binnenland van het schiereiland in periodes waarin de meedogenloze woestijnen in het gebied veranderd waren in weelderige graslanden. 

Het bleek echter moeilijk om de juiste aard en timing van die verspreidingen te achterhalen, bij gebrek aan dateerbaar materiaal en goede paleo-ecologische gegevens die geassocieerd konden worden met menselijke overblijfselen. Paleo-ecologie is de studie van de omstandigheden waarin fossiele wezens geleefd zouden hebben, bijvoorbeeld aan de hand van stuifmeel. 

In Saudi-Arabië werd eerder al een menselijk vingerkootje van zo'n 85.000 jaar oud gevonden en menselijke fossielen van zo'n 210.000 en 180.000 jaar oud werden eerder al ontdekt in het zuiden van Griekenland en de Levant - het gebied aan de oostkust van de Middellandse Zee dat Israël, Palestina, Jordanië, Syrië, Cyprus en een deel van het zuidoosten van Turkije omvat.

Daardoor wisten onderzoekers al dat een aantal vroege moderne mensen naar Eurazië zijn getrokken langs deze route, en onderweg gebruik gemaakt hebben van de hulpbronnen die ze aan de kust vonden, maar uit het nieuwe onderzoek naar de voetafdrukken blijkt nu dat "routes door het binnenland, waarbij meren en rivieren gevolgd werden, ook bijzonder belangrijk kunnen geweest zijn", zei een van de hoofdauteurs van de nieuwe studie, Matthew Stewart van de Max-Planck-Institute für chemische Ökologie, Biogeochemie en Menschheitsgeschichte in Jena. 

De eerste menselijke voetafdruk die in Alathar ontdekt werd met rechts zijn 'digital elevation model', een model dat nauwkeurig de hoogtes (en dieptes) in de voetafdruk weergeeft.

De eerste menselijke voetafdruk die in Alathar ontdekt werd met rechts zijn 'digital elevation model', een model dat nauwkeurig de hoogtes (en dieptes) in de voetafdruk weergeeft. Stewart et al., 2020

Groen en vruchtbaar Arabië

Omdat het Arabisch Schiereiland nu gekenmerkt wordt door grote, bijzonder droge woestijnen, die onherbergzaam waren voor de vroege moderne mens en de dieren waar ze afhankelijk van waren, hebben onderzoekers veel minder aandacht besteed aan het gebied dan aan Afrika en Eurazië, de aangrenzende gebieden die cruciaal zijn om de prehistorie van de mens te begrijpen. 

Onderzoek gedurende de laatste tien jaar heeft echter aangetoond dat Arabië niet altijd woestijnachtig is geweest, en het is nu welbekend dat de omstandigheden in het gebied het laatste miljoen jaar aanzienlijke schommelingen hebben doorgemaakt. 

"Op bepaalde ogenblikken in het verleden zijn de woestijnen die het binnenland van het schiereiland domineren, veranderd in uitgestrekte graslanden met permanente zoetwatermeren en rivieren", zei Richard Clark-Wilson van de Royal Holloway University of London, een van de hoofdauteurs van de nieuwe studie. 

"Het was tijdens deze periodes van klimatologische verbetering dat de menselijke en dierlijke populaties zich verspreidden in het binnenland, zoals blijkt uit archeologische en fossiele aanwijzingen."

Tijdens deze nattere periodes moet het landschap in het gebied meer geleken hebben op de huidige Afrikaanse savanne. 

De Alathar-vindplaats ligt in de Nefud-woestijn in het noorden van het Arabisch Schiereiland. Het rechtse plaatje geeft de vindplaats aan in de opgedroogde bedding van het meer.

De Alathar-vindplaats ligt in de Nefud-woestijn in het noorden van het Arabisch Schiereiland. Het rechtse plaatje geeft de vindplaats aan in de opgedroogde bedding van het meer. Stewart et al., 2020

Een hele verzameling afdrukken

In de nieuwe studie beschrijft een internationaal onderzoeksteam een grote verzameling afdrukken die ontdekt werden tijdens recent onderzoek in de Nefud-woestijn. 

In de afzettingen van een oud meer die 'Alathar' genoemd werden door het team, Arabisch voor 'het spoor', werden honderden afdrukken van mensen en dieren gevonden. De sporen lagen aan het oppervlak omdat ze bloot waren komen te liggen door de erosie van de bovenliggende afzettingslagen. 

"We beseften onmiddellijk het potentieel van de ontdekking", zei Stewart. "Voetafdrukken zijn een unieke vorm van fossiele aanwijzingen, omdat ze een momentopname bieden, meestal een paar uur of een paar dagen, en dat is een beeld dat we meestal niet krijgen bij andere vondsten."

In totaal vonden de onderzoekers 376 afdrukken, waarvan ze er 177 met enige zekerheid konden toewijzen aan een bepaalde soort. 

Veruit het grootste aantal waren pootafdrukken van kamelen, 107, en olifanten, 44. Van beide soorten moet er een kudde rondgelopen hebben met volwassen exemplaren en jongen, en de olifanten moeten groter geweest zijn dan de moderne olifanten. De afdrukken van de olifanten zijn opvallend, aangezien die in de naburige Levant al 400.000 jaar geleden uitgestorven waren. De aanwezigheid van grote aantallen olifanten wijst er ook op dat er in het gebied veel plantaardig voedsel moet geweest zijn. 

Daarnaast waren er ook nog sporen van een soort reuzenbuffel, en één spoor van een paardachtige, mogelijk een wilde ezel. 

Fossiele beenderen zijn bloot komen te liggen door de erosie van de afzettingen die er boven lagen.

Fossiele beenderen zijn bloot komen te liggen door de erosie van de afzettingen die er boven lagen. Handout photo/Badr Zahrani

Menselijke voetafdrukken

Tenslotte vonden ze ook nog zeven afdrukken die met zekerheid aan mensen toegewezen konden worden. Die afdrukken liggen verspreid over de oude bodem van het meer en ze gingen verschillende richtingen uit, wat er op wijst dat de mensen het meer niet doelgericht overgestoken zijn, maar er activiteiten uitoefenden die hen in verschillende richtingen leidden.  

Vier van de voetafdrukken werden dicht bij elkaar gevonden aan de zuidwestelijke rand van de bedding en gezien hun gelijkaardige oriëntatie, de afstand tussen de afdrukken en de verschillende groottes, denken de onderzoekers dat ze gemaakt zijn door twee, mogelijk drie, individuen die in groep wandelden.

Naast de afdrukken  zijn  er ook nog 233 andere fossielen gevonden, beenderen en tanden bijvoorbeeld, onder meer van een oryx of spiesbok. Een aantal van de beenderen van planteneters vertoont bijtsporen, wat erop wijst dat het grote aantal planteneters bij het meer vleeseters moet aangetrokken hebben, zoals dat nu ook nog het geval is bij drinkplaatsen in de savanne. 

De grote concentratie van afdrukken en fossielen, en ook aanwijzingen uit de afzettingen op de bodem, wijzen erop dat dieren samengekomen kunnen zijn aan het meer omdat het droger werd en de watervoorraden verminderden. 

Ook de mensen kunnen het meer gebruikt hebben voor drinkwater en de omgeving om naar voedsel te zoeken. Het ziet er niet naar uit dat ze er lang gebleven zijn. De fossiele beenderen vertoonden immers geen sporen van slachting en er werden ook geen stenen werktuigen gevonden, in tegenstelling met wat aan de randen van andere opgedroogde meren in de Nefud-woestijn is gevonden. 

"We weten dat mensen het meer bezocht hebben, maar de afwezigheid van stenen werktuigen en van aanwijzingen voor het gebruik van dierlijke karkassen, wijst erop dat hun bezoek aan het meer maar kort geduurd heeft", zei Stewart.   

(Lees voort onder de foto) 

Afdrukken van olifanten (links) en kamelen (rechts).

Afdrukken van olifanten (links) en kamelen (rechts). Stewart et al., 2020

Laatste interglaciaal

De ouderdom van de afdrukken is bijzonder belangrijk. Die werd bepaald door de afzettingslagen onder en boven de afdruk te dateren met optical stimulated luminescence (optisch gestimuleerde luminescentie), een techniek waarbij men kwartsdeeltjes bombardeert met licht en de hoeveelheid energie meet die ze vervolgens uitstralen. 

Zo kwam men tot een ouderdom van 120.000 jaar, en die valt in de periode die bekend staat als het Eemien, het laatste interglaciaal. Dat was een warmere periode voor de laatste IJstijd, waarin het Arabisch Schierland een relatief vochtig klimaat kende. Het was ook een belangrijke periode in de prehistorie van de mens. 

Veranderingen in het milieu gedurende dat laatste interglaciaal zullen mensen en dieren toegelaten hebben zich te verspreiden in wat anders woestijnen zouden geweest zijn, woestijnen die in de drogere periodes normaal gezien werken als grote barrières tegen de verspreiding. 

Fossiele en archeologische aanwijzingen tonen aan dat die gewijzigde omstandigheden ook de verspreiding van mensen vanuit Afrika naar de Levant vergemakkelijkt hebben in deze periode. 

En de datering vormt ook een bevestiging voor het feit dat de afdrukken gemaakt zijn door Homo sapiens, de moderne mens, en niet door Homo neanderthalensis.  "Het is slechts na het laatste interglaciaal, met het terugkeren van koudere omstandigheden, dat we doorslaggevende aanwijzingen hebben voor neanderthalers die het gebied intrekken", zei Stewart. "Het meest waarschijnlijke is dan ook dat de voetafdrukken afkomstig zijn van mensen, Homo sapiens." Ook de vorm van de afdrukken en de schatting van het gewicht van de mensen die ze gemaakt hebben, stemmen beter overeen met moderne mensen dan met neanderthalers. 

"De aanwezigheid van grote dieren als olifanten en nijlpaarden, samen met open graslanden en grote watervoorraden, kan van Noord-Arabië een bijzonder aantrekkelijke plaats gemaakt hebben voor mensen die tussen Afrika en Eurazië reisden", zei mede-auteur Michael Petraglia van het Max-Planck-Institut für Menschheitsgeschichte. De bevindingen van de studie benadrukken het belang van het Arabisch Schiereiland voor de menselijke prehistorie, zo besluiten de onderzoekers. 

De studie van de onderzoekers uit Duitsland, het VK, Noorwegen, Spanje, Australië, Saudi-Arabië en de VS is gepubliceerd in Science Advances. Dit artikel is gebaseerd op de studie en een persbericht van het Max-Planck-Institut für chemische Ökologie. 

Afdrukken van olifanten in Alathar.

Afdrukken van olifanten in Alathar. Handout photo

Football news:

Coutinho raakte gewond aan de biceps van de dij.De middenvelder van Barcelona Philippe Coutinho is gewond. De Catalaanse club meldde dat de tests van vandaag schade aan de linker biceps van de 28-jarige Braziliaan aan het licht brachten. Barcelona heeft de herstelperiode niet gespecificeerd
Napoli en Gattuso willen het contract met twee jaar verlengen met een salaris van 1,9 miljoen euro plus bonussen. Napoli hoofdcoach Gennaro Gattuso mag bij de club blijven tot na het einde van zijn huidige contract, dat loopt tot de zomer van 2021. Volgens La Gazzetta dello Sport zijn de partijen voornemens een nieuwe overeenkomst te ondertekenen voor twee seizoenen vóór Kerstmis. Het salaris van de coach is 1,9 miljoen euro plus bonussen. Er zal ook een optie zijn om het contract met een ander seizoen te verlengen. Er zij op gewezen dat de voorzitter van de club Aurelio De Laurentiis het idee om in het contract een compensatieclausule op te nemen voor een bedrag van 7 miljoen euro in geval van vroegtijdige beëindiging van de betrekkingen tussen de partijen, heeft afgewezen. Op dit moment staat Napoli op de vierde plaats in Serie A, met 9 punten in 4 wedstrijden (waaronder het spel met Juventus, waarbij de Napolitanen een technische nederlaag kregen). Vandaag staat de club tegenover Benevento in de vijfde ronde van het Italiaanse kampioenschap
Ronaldo testte opnieuw positief op het coronavirus. Om met Barca te spelen, heb je een negatief nodig op dinsdag
Koeman faalde in de eerste Clasico: oncomfortabele omstandigheden voor Messi, verschrikkelijke druk en mislukte substituties
Ex-Attletico Vietto speler verhuisde naar Al-Hilal voor 7 miljoen euro
De wedstrijd tegen Barca was Modric ' s 350e in Real Madrid. De Croat scoorde in deze wedstrijd
Sterling zal een fonds oprichten om arme jongeren te helpen. Manchester City en Engeland Striker Raheem sterling zal liefdadigheidswerk doen. De 25 -rige zal een fonds oprichten om jongeren met een laag inkomen te helpen, dat met name Universitaire beurzen en stages zal vertegenwoordigen. Het Pond Sterling werkt nog aan enkele details van de oprichting van het fonds. Het zal hoogstwaarschijnlijk een bedrag van zeven cijfers voor dit project toewijzen